GÜNEŞ SİSTEMİ VE ÖTESİ : UZAY BİLMECESİ
03 06 2009

GÜNEŞ SİSTEMİ VE ÖTESİ : UZAY BİLMECESİ

1. GÖK CİSİMLERİNİ TANIYALIM

   Bulutsuz bir gecelerde gökyüzüne dikkatlice bakıldığında çıplak gözle bile pek çok şeyin fark edildiğini görülecektir.

    İnsanoğlu gökyüzünde nelerin olduğunu hep merak etmiş, öğrenmeye çalışmıştıır. Bilim insanları yeryüzünde yaptıkları gözlem, araştırma ve incelemelerle uzayın sırları ile ilgili sorulara yanıt aramışlardır.

YILDIZ

 “ Yıldız denilince akla genelde bayrağımızda yer alan şekil gelmektedir. Oysa yıldızlar genelde küresel yapıdadırlar.

   Bütün yıldızlar gökada (galaksi) adı verilen dev yıldız topluluklarının birer üyesidir.

  Milyarlarca yıldız ve yıldız sisteminin meydana getirdiği topluluğa gökada (galaksi) adı verilir.  Uzayda milyarlarca gökada vardır. Samanyolu, Andromeda, Büyük Macellan, Orion bunlardan sadece bir kaçıdır.   

    Dünya’mızın da içinde bulunduğu Güneş Sistemi Samanyolu gökadasında (galaksisinde) bulunur. Kuzeyden güneye doğru bir kuşak şeklinde görülen yıldız topluluğu Samanyolu gökadasını oluşturur.

   Gökadalar da gezegenler gibi dönmektedir. Fakat gökadaların dönüş hızı yavaştır. Samanyolu gökadası kendi çevresindeki bir tur dönüşü, yaklaşık 230 milyon yıl kadar sürer.

   Elde edilen bilgilere göre, yıldızlar canlı olmasalarda bizler gibi doğar, yaşar ve ölürler.

     Yıldızlar, dünyada çok daha  büyük ve sıcak gaz kürelerdir.. Bize çok uzak oldukları için, küçük nokta şeklinde gözükürler.

Sıcaklıklarına bağlı olarak çeşitli renklerde ışık saçarlar.

Yıldızların farklı renkte olmaları onların sıcaklıkları hakkında bize bilgi verebilir.

  • Mavi veya Beyaz; En sıcak yıldız
  • Sarı; Orta sıcaklıkta
  • Kırmızı; En az sıcaklık ( soğuktur)

    Güneşte bir yıldızdır. Dünyamıza ısı ve ışık veren sarı turuncu renkli bir yapıdadır.

    Bir yıldızın etrafa saçtığı ışık, yıldız içinde gerçekleşen patlamalardan dolayı ortaya çıkar. Yıldızların yapısında genelde % 90 oranında hidrojen, % 10 oranında helyum vardır.

    Yıldızların, hidrojen moleküllerinden oluşan gaz ve toz bulutlarının, zamanla kendi kütle çekimi altında büzülmesi ile meydana geldiği sanılmaktadır. Bir yıldızın büyüklüğü kütlesi ile belli olur. Kütlesi büyük olan yıldızın içinde çok fazla tepkime olur. Dolayısıyla bu yıldızın etrafa verdiği ısı ve ışık çok fazla olur.

    Zamanla enerjisi azalan yıldız, anî patlama ile parçalarına ayrılıp etrafa dağılabilir. Bu da yıldızın ölümü olur.

TAKIMYILDIZ

Geceleyin gökyüzüne saçılmış gibi duran yıldızlar çeşitli nesneelre benzetilerek şekiller oluşturacak biçimde birleştirilebilir. Bunlara “ Takımyıldız “ denir.

    Takımyıldız daha büyük ve daha iyi tanımlanmış yıldız gruplarının parçalarıdır. Bunlara hayvan, insan ve nesne adları verilmişsede gerçekte pek azı benzetildiği nesneyi andırır.
BÜYÜK AYI TAKIMYILDIZI

Gökyüüz 88 takımyıldıza bölünmüştür. Takımyıldızlar tıpkı bir harita gibi biiz yönlendirir.

Çok sık duyduğumuz takımyıldızlar; Küçükayı, Büyükayı Orion (avcı) Ejderha, Çoban, Herkül, Kartal, Çakıl ve Kuğu gibi takımyıldızı

    Günlük yaşamda burçlar takımyıldızlar ve gezegenleriin insanlar üzerindeki etkisini yorumlamaya çalışmaktadır  

Bir yıldızın ışığı Dünyanın hareketli atmosferi içinde geçerken değişikliğe uğrar ve kırılır. Yıldızın ışığının azalıp çoğalıyor gibi görünür. Buna yıldızın göz kırpması veya yıldız kayması diyoruz.

KUTUP YILDIZI

    Kutup Yıldızı, dünyanın ekseni ile hemen hemen aynı doğrultuda olduğundan, diğer gökcisimlerinin aksine gün boyunca yer değiştirmez ve hep kuzeyi gösterir. Bu özelliği nedeniyle tarih boyunca yön bulma ve seyir amacıyla kullanılmıştır. Aynı nedenle, Demirkazık, Kuzey Yıldızı gibi isimler alır

KUYRUKLU YILDIZ

    Kuyruklu yıldız adı verilen gök cisimleri, aslında yıldız değildir. Kendileri ışık üretmez. Üzerine düşen ışığı yansıtırlar. Yapılan araştırmalara göre kuyruklu yıldızlar kaya, toz ve buzdan oluşmuş kütlelerdir. Baş ve kuyruk bölgeleri vardır. Güneş çevresinde elips şeklinde yörüngelerde dolanan kuyruklu yıldızlar vardır. Belli aralıklarla, çok kısa bir süre için Güneş’in yakınından geçerler.    

    Güneş’e yaklaştıkça, Güneş ışınları buzu buhar hâline getirir ve etrafa gaz ve toz bulutu yayılır. Bu gaz ve toz bulutu bir kuyruk şeklinde gözükür. Bu gök cismi, Güneş’ten gelen ışığı yansıttığı için baş kısmı yıldız, arkasında kalan gaz ve toz bulutu da yıldızın kuyruğu gibi parlar.

    Genelde kuyruklu yıldızın çapı 10 km’den küçüktür. Kuyruklu yıldızların Güneş etrafında dolanma süreleri 33 yıl ile 150 yıl arasında değişir. Kuyruklu yıldızlar Güneş yakınından geçtiklerinde çıplak gözle görülebilirler.

    Halley kuyruklu yıldızı 75 yıl arayla Dünya’mızın yakınından geçmektedir. Bazı kuyruklu yıldızlar uzayın derinliklerinden gelip bir defa görünür fakat bir daha ne zaman görüleceği belli olmaz.

    Yakın geçmişte görülen kuyrukluyıldızlar, 1994 yazında Jüpiter'e çarpan SL 9 (Shoemaker-Levy) ve 1997 yılında çıplak gözle gözlemlenen Hale-Bopp ve 2002 yılında görülen Ikaye-Zhang kuyrukluyıldızıdır.

METEORLAR

Bazı geceler gökyüzünde parlak bir çizgi gibi kayıp giden cisimler görülür. İnsanlar bunlara “kayan yıldız” adını vermiştir. Gerçekte bunlar yıldız olmayıp, uzaydan atmosfere hızla girip sürtünmeyle yanıp ışık saçan meteorlardır.

    Meteorlar, gezegenler arasında bulunan ve her yönde hareket eden gök cisimleridir.  

      Uzayda hareket ederken bazen Dünya’nın çekim alanına girip atmosferde sürtünerek yanarlar. Çok az sayıda meteor, tamamen yanmadan yere ulaşır. Bunlara Meteor taşı ya da Gök taşı adı verilir. Çok sayıda meteor aynı anda atmosfere girdiğinde, gökyüzünde birçok kayan yıldız görünür. Buna yıldız yağmuru adı verilir.

    Yeryüzüne ulaşabilen meteorlara göktaşı ( meteorit) denir.  Göktaşları çok büyük olabilir, düştükleri yerde meteor (göktaş ) çukurları açarlar.

    Meteorların yapısında demir, nikel, kobalt, bakır, silisyum ve magnezyum gibi maddeler vardır.
YILDIZ VE GEZEGENLER ARASINDAKİ FARKLAR

   Güneşin çevresinde yörüngelerde dolanan çok çeşitli gök-cisimleri vardaır. Güneş sitemi her yöne doğru dağılmış olan çok miktarda toz bir yıldız( Güneş) sekiz gezegen 162 uydu, cüce gezegenler, kuyruklu yıldızlar, asteroitler ve buzul cisimciklerden oluşur.

    Gezegen: Bir yıldıızın özelikle Güneş’in çevresinde dönen, kendiliğinde ışık saçmayan gök cismidir.

     Gezegenler ve yıldızlar arasında farklılıklar vardır. Yıldızlar ve gezegenler arasındaki farklar şunlardır;

1.        Yıldızlar sıcak gaz kütleleridir. Gezegenler ise soğuyarak katılaşmışlardır.

2.        Yıldızlar kendiliğnde ısı ve ışık verirler. Gezegenler ise kendiliğinde ısı ve ışık vermezler. Ancak Güneş’ten aldıkları ışığı yansıtırlar.

3.        Yıldızlar, Dünyaya çok uzak olduğunda ışığı titreşir görünür. Gezegenler ise Dünya’ ya yakın olduğu için ışığı titreşmez.

4.        Yıldızlar, Güneş hariç nokta gibi görünürler. Gezegenler ise daha büyük görünürler.

5.        Yıldızlar çok uzakta oldukları için

628
0
0
Yorum Yaz